Hãy sáng tác Conan, nếu bạn muốn thành công tại thị trường xuất bản Việt Nam


lời nói đầu

Để tránh làm mất thời gian của các bạn, mình sẽ tóm tắt nội dung trong vài dòng siêu ngắn gọn dưới đây:

Trong loạt bài viết này, tôi sẽ chia sẻ về tiềm năng sáng tác sách truyện (cả hư cấu và phi hư cấu) tại Việt Nam, thông qua việc tổng hợp những cuốn sách bán chạy nhất tại Việt Nam từ năm 2016 đến nay, phân tích số lượng bản đăng ký xuất bản, dựa trên kinh nghiệm cá nhân của tôi với tư cách là một tác giả và giám đốc một công ty sách.

Nội dung của bài viết đầu tiên, tập trung đào sâu vào những dữ liệu thu thập được, tuy nhiên, tôi sẽ cố gắng dùng khả năng của mình để chém gió để các bạn thấy những con số không quá khô khan. Nếu bạn là người yêu thích viết lách và đang có một câu hỏi lớn trong đầu “Có nên theo nghề viết lách hay không?” thì hi vọng loạt bài viết này sẽ giúp ích được cho bạn.

Xin lỗi các anh em Spiderum

Thực ra bài này đã lên sóng lâu rồi.

Nhiều tháng trước, dựa vào mối quen biết nào đó, tôi mặt dày năn nỉ các bạn spiderum: “Cho tôi một blog với tên miền riêng, tôi hứa sẽ viết chăm chỉ!”. Nhưng sau đó COVID-19 tấn công và lời hứa “viết chăm chỉ” đã trôi theo doanh số bán sách của công ty.

Tôi làm sách cũng được khoảng 6-7 năm, chưa phải là nhiều so với những người đi trước. Tuy nhiên, với định hướng của Comicola là chỉ làm sách cho tác giả Việt Nam, ưu tiên truyện tranh Việt Nam, tôi nghĩ Comicola là đơn vị xuất bản duy nhất ở Việt Nam có tỷ lệ sách tự viết áp đảo so với sách dịch. Trong số hàng chục truyện tranh Comicola đã xuất bản, chỉ có 2 đầu truyện là nước ngoài (do cam kết với đối tác trong quá trình đàm phán mua bản điện tử). Còn lại đều là sách của các tác giả trong nước.

Và tất nhiên với một định hướng cực kỳ sai lầm về mặt kinh tế như vậy, Comicola cũng là công ty sách kém cỏi nhất Việt Nam. Lúc nào cũng nghèo.

Bên cạnh việc nghèo, chúng tôi cũng có nhiều kinh nghiệm. Nhờ đó, có rất nhiều điều có thể được chia sẻ trong thời gian viết cuốn sách này. Nhưng trong khuôn khổ bài viết đầu tiên, tôi chỉ chia sẻ với các bạn về xu hướng sản xuất sách ở Việt Nam trong vòng 5 năm trở lại đây. Cuốn sách nào bán chạy nhất Việt Nam? Tác giả có sách bán chạy nhất Việt Nam là ai? Điều gì sẽ là văn bản phổ biến nhất?

Nếu ở nước khác sẽ có đơn vị thống kê độc lập ghi nhận các thông số này. Nhưng ở Việt Nam, những câu hỏi như vậy không dễ trả lời, bởi chưa có một hệ thống thống kê chuẩn mực, thống nhất và minh bạch.

Những con số không biết nói dối

Số liệu thống kê dưới đây dành cho bạn đọc được lấy trực tiếp từ nguồn thông tin công khai của Cục Xuất bản. Rất may, thông tin về các đầu sách và số lượng đăng ký công bố qua các năm đều được công bố trên trang web của Cục. Sử dụng một vài lệnh python, tôi đã thu thập đủ dữ liệu cho nghiên cứu của mình.

Tôi biết, bằng cách sử dụng “Đăng ký xuất bản” sẽ không phản ánh chính xác số lượng sách bán ra thực tế. Một công ty sách có thể đăng ký xuất bản 10.000 bản nhưng thực tế chỉ in nhỏ giọt 1.000 bản và quan sát phản ứng của thị trường. Tuy nhiên, vì không có số liệu nào đáng tin cậy hơn nên tôi vẫn lấy số liệu này để thống kê. Dù sao số lượng đăng ký vẫn phản ánh niềm tin và sự kỳ vọng của một đơn vị xuất bản sách chỉ có 2.000 tác phẩm được xuất bản.

Một vài lưu ý trước khi bạn đọc các số liệu thống kê sau trong bài viết:

1. Thời gian thống kê từ 1 Tháng Giêng, 2016 tính đến thời điểm viết bài này (8/9/2020)

2. Dữ liệu thống kê là của tôi Xoá bỏ hết các loại ấn phẩm sau:

sách giáo dục (Không phải là lời giải thích đúng? Top 100 cuốn sách được in nhiều nhất ở Việt Nam, 90 sẽ là sách giáo dục nếu không loại trừ).

Lịch các loại (Bạn nghĩ còn ai treo lịch treo tường nữa, tra nhanh ngày tháng trên điện thoại di động không? Nhưng các nhà làm sách thì không nghĩ vậy, bằng chứng là họ đã đăng ký xuất bản gần 3 tỷ cuốn lịch trong 5 năm qua).

– Sách thiếu nhi cho bé dưới 6 tuổi (Tôi quan tâm đến những cuốn sách mà người mua sẽ trực tiếp đọc chứ không phải bố mẹ mua cho con. Trẻ em ngày nay không cần đọc sách nữa, suốt ngày cắm iPad xem Youtube có được không?).

– Sách sản xuất phục vụ mục đích chính trị, do nhà nước đặt hàng (Bạn không muốn tham khảo cuốn sách bán chạy nhất với Điều lệ Hội Nông dân Việt Nam ở vị trí số 1 phải không?)

– Sách được tài trợ xuất bản với mục đích quảng cáo (Oriflame đã in hàng trăm nghìn cuốn sách, coi Oriflame là công ty sách thì hơi quá. Chỉ có một điều ngoại lệ là “Nền tảng đổi đời” của Trung Nguyên. Những cuốn sách này được tài trợ nhưng vẫn là những tác phẩm ăn khách nên vẫn được đưa vào thống kê).

– Tôi cũng thêm một vài bộ lọc khác, để đảm bảo dữ liệu cuối cùng tôi nhận được là sách hư cấu hoặc phi hư cấu, có nội dung cốt truyện và được xuất bản với mục đích kinh doanh.

Nếu bạn thích phân tích dữ liệu, đây là công thức lọc của tôi. Dữ liệu được kéo vào, đưa vào Google BigQuery và được trình bày thông qua DataStudio.

DataStudio lọc để tôi có thể loại bỏ tất cả các ấn phẩm dở tệ được in hàng triệu bản

Nếu bạn không thích hiểu các con số, bạn có thể bỏ qua sự nhầm lẫn ở trên và đến với kết quả.

ĐƯỢC RỒI? Và đây là kết quả.

Cuốn sách bán chạy nhất ở Việt Nam, là Conan

Cuốn sách bán chạy thứ hai, là Conan.

Cuốn sách bán chạy thứ ba, là Conan.

Cuốn sách bán chạy thứ tư, là Conan.

Nói chính xác, trong 20 đầu sách có tổng số lượng đăng ký xuất bản lớn nhất tại Việt Nam trong 5 năm qua, Conan chiếm 8 vị trí. (xem bảng trên)

Như đã đề cập ở trên, chúng tôi chỉ nhận đăng ký. Hoàn toàn có thể do NXB Kim Đồng hào hứng đăng ký xuất bản Conan hàng triệu bản nhưng sau đó chỉ in một ít cho vui.

Nhưng nếu nhìn vào danh sách các truyện khác đăng ký xuất bản của Nhà xuất bản Kim Đồng, thì có vẻ như họ không đăng ký xuất bản Conan cho “vui”. One Piece, Doraemon, những tượng đài truyện tranh Nhật Bản, vẫn được Kim Đồng đăng ký xuất bản với số lượng in vừa phải. Mỗi Conan đang bay lên.

Bên cạnh đó, biểu đồ trên còn cung cấp cho chúng ta rất nhiều thông tin khác. Không khó để nhận thấy, trong top sách được đăng ký nhiều nhất tại Việt Nam là sự thống trị của một vài cái tên. Đắc Nhân Tâm, Nghĩ giàu làm giàu, Hành trình phương Đông, Khuyến học…. với nhiều phiên bản khác nhau được lặp đi lặp lại nhiều lần.

Và bạn đếm được bao nhiêu tác giả Việt Nam trong danh sách này?

Chúng ta sẽ đi đến phần quan trọng nhất của bài viết, bằng cách giới hạn các đầu sách trong nước (không bao gồm các đầu sách đã dịch), chúng ta sẽ có cái nhìn sơ bộ, những tác giả có sách bán chạy nhất trong nước, họ là ai?

Vẫn là Nguyễn Nhật Ánh sau 30 năm

Hình ảnh bên dưới là danh sách sau khi tôi đã giới hạn nó chỉ dành cho các tác giả trong nước. Khá dễ để liệt kê các tác giả, vì chỉ có bốn tác giả: Nguyễn Nhật Ánh, Tony Sang, Nguyên Phong và Rosie Nguyễn. Trong đó, ngoài nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, 3 tác giả còn lại đều thiên về thể loại phi hư cấu.

Nếu kéo xuống sâu hơn nữa, biểu đồ trên, tôi sẽ thấy một màn hình đầy các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Chú Anh vẫn là tác giả có sách bán chạy nhất Việt Nam, sau hơn 30 năm cầm bút và đem lại niềm vui cho nhiều thế hệ.

Là một người hâm mộ Nguyễn Nhật Ánh từ rất sớm (tôi đọc sách của chú Ánh năm 1996, khi mới 10 tuổi), tôi thực sự ấn tượng trước sức sáng tạo bền bỉ cũng như khả năng kể chuyện tuyệt vời, trẻ trung nhưng đầy sức hút của tác giả.

Tuy nhiên, khi bước vào con đường sản xuất sách, sự độc đáo của tác giả khiến tôi luôn tự hỏi “Bao giờ mới có người soán ngôi Nguyễn Nhật Ánh?”. Tại sao bao nhiêu năm rồi mà chúng ta vẫn chưa có thêm những nhà văn lớn?

Kết luận

Kết thúc với một loạt các con số và câu hỏi chưa được trả lời không phải là điều hay, nhưng nó tạo ra không gian để mọi người tranh luận. Nếu bạn có bất kỳ phản đối nào đối với bài đăng của tôi, vui lòng để lại nhận xét bên dưới.

Đây là bài viết đầu tiên của tôi trên spiderum, vì vậy tôi sẽ không viết dài (tôi cũng lười). Bài viết này thiên về thống kê chia sẻ, để nhìn nhận thực trạng chứ đừng mong có giải pháp tối ưu.

Cá nhân tôi có một số hiểu biết về tình hình xuất bản hiện nay, cũng như một số kinh nghiệm có được trong 6-7 năm làm sách, tiếp xúc với hàng trăm tác giả Việt Nam ở mọi lứa tuổi. Tất cả họ đều hỏi tôi cùng một câu hỏi.

Mong rằng, trong bài viết sau (không biết bao giờ mới rảnh để viết), tôi có thể chia sẻ với các bạn quan điểm cá nhân của tôi về câu hỏi: “Có nên theo nghiệp sáng tác ở Việt Nam hay không?”

Leave a Comment